Kutsal Yazılar: Kanon’un Oluşumu

Giriş: Kutsal Kitap’ın Kökeni
Hristiyan inancı için Kutsal Kitap, Tanrı’nın Kendisi’ni insanlığa açıkladığı, O’nun karakterini, amacını ve kurtuluş planını anlatan ilahi bir kaynaktır. Ancak Kutsal Kitap, bir anda gökten inen tek bir kitap değildir. Binlerce yıla yayılan, onlarca farklı yazarın kaleme aldığı, farklı türlerdeki metinlerin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir külliyattır. Peki, bu kutsal metinler nasıl yazıldı ve hangi kitapların bu külliyatın bir parçası olacağı nasıl belirlendi?
Bu makalede, Hristiyan inancının Kutsal Kitap’ın kökenine dair temel öğretilerini ele alacağız. Vahiy ve esinlenme kavramı arasındaki teolojik farkı açıklayacak, Kutsal Kitap’ı oluşturan kanonun (kutsal kitap listesi) nasıl ve hangi kriterlere göre oluştuğunu inceleyeceğiz. Amacımız, Kutsal Kitap hakkındaki yaygın yanlış anlamaları düzeltmek ve bu kutsal metnin inananlar için neden bu kadar merkezi bir otorite olduğunu göstermektir.

1. Vahiy ve Esinlenme Kavramı
Hristiyan inancına göre Kutsal Kitap, Tanrı’nın insanlığa mesajını ilettiği bir kaynaktır. Bu sürecin teolojik temeli, vahiy ve esinlenme olmak üzere iki temel kavramla açıklanır. Bu iki kavram birbiriyle bağlantılıdır ancak farklı şeyleri ifade eder.

1.1. Vahiy Nedir?
Vahiy, Tanrı’nın Kendisi’ni ve amaçlarını insanlığa açığa çıkarması eylemidir. Tanrı, kendi doğası gereği görünmez ve erişilmez olduğu için, Kendisi’ni tarihte, doğada ve en önemlisi İsa Mesih’in kişiliğinde ve peygamberlerin aracılığıyla bizlere açıklamıştır. Vahiy, Tanrı’nın “ne söylediği” veya “ne açığa çıkardığı” ile ilgilidir.

1.2. Esinlenme: Dikte Değil, Tanrı’nın Yönlendirmesi
Vahiy, Tanrı’nın mesajını açığa çıkarmasıyken, esinlenme bu mesajın Kutsal Kitap’a nasıl aktarıldığıdır. Hristiyan inancı, esinlenmenin bir “dikte” yöntemiyle, yani yazarların robot gibi, bilinçsiz bir şekilde sadece Tanrı’nın sözlerini yazdığı bir süreçle gerçekleştiği görüşünü reddeder.
Bunun yerine, Tanrı’nın yönlendirmesiyle yazıldığına inanılır. Kutsal Kitap’ın yazarları, Tanrı’nın Kutsal Ruhu tarafından öyle bir şekilde yönlendirilmişlerdir ki, kullandıkları kelimeler aracılığıyla, kendi kişiliklerini, üsluplarını ve bakış açılarını kullanarak tam olarak Tanrı’nın iletmek istediği mesajı yazmışlardır. Bu, Kutsal Kitap’ın hem tamamen Tanrısal hem de tamamen insani bir eser olduğunu gösterir. Elçi Pavlus bu gerçeği şöyle açıklar: “Kutsal Yazıların tümü Tanrı esinlemesidir ve öğretmek, azarlamak, yola getirmek, doğrulukta eğitmek için yararlıdır.” (2. Timoteos 3:16). Burada kullanılan “Tanrı esinlemesi” ifadesi, kelime anlamıyla “Tanrı soluğuyla” demektir. Bu, metnin kaynağının bizzat Tanrı’nın kendisi olduğunu, ancak insani bir araçla yazıldığını gösterir.
Bu nedenle, Eski Antlaşma’da bir çobanın (Davut), bir kralın (Süleyman), bir peygamberin (İşaya) ve Yeni Antlaşma’da bir hekimin (Luka), bir vergi görevlisinin (Matta) veya bir balıkçının (Petrus) kendine özgü üsluplarıyla yazmış olması, bu metinlerin ilahi doğasına gölge düşürmez. Aksine, Tanrı’nın Kendi mesajını iletmek için farklı insani araçları nasıl kullandığını gösterir.

2. Kanon’un Oluşumu: Hangi Kitaplar Kutsaldır?
Kanon, Hristiyan inancında Tanrısal esinlenme ürünü olarak kabul edilen ve bu nedenle Kutsal Kitap’a dâhil olan kitapların resmi listesidir. Bu, Hristiyanlık tarihindeki en önemli süreçlerden biridir ve zannedildiği gibi bir anda gerçekleşen bir olay değildir. Kanon, ilk Kilise topluluklarının binlerce yıllık bir süreçte, çok titiz bir inceleme sonucu “tanıdığı” kutsal metinlerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur.

2.1. Kanon Nedir ve Neden Oluştu?
Kanon, temel olarak “ölçü” veya “standart” anlamına gelen bir kelimedir. Kutsal Kitap için kullanıldığında, “inancın ve yaşamın standartlarını belirleyen, Tanrı’dan esinlenmiş kutsal kitaplar listesi” anlamına gelir. Kanon’un oluşmasının temel nedeni, ilk Kilise’nin, Mesih’in öğretilerini ve elçilerin yazılı tanıklıklarını sahte öğretilerden ayırma ihtiyacıydı.

2.2. İlk Kilise ve Kanon Oluşumundaki Kriterler
Kanon’un oluşumunda ilk Kilise liderlerinin kullandığı, net ve tutarlı birkaç kriter vardı:
Elçisel Otorite: Bir kitabın kanona dahil edilmesi için en önemli kriter, o kitabın bir elçi tarafından veya bir elçinin yakın bir öğrencisi (örneğin, Petrus’un arkadaşı Markos veya Pavlus’un arkadaşı Luka) tarafından yazılmış olmasıydı. Elçiler, İsa Mesih’in öğretilerine birinci elden tanıklık eden kişilerdi ve bu nedenle en yüksek otoriteye sahiplerdi.
Tutarlılık: Kitabın öğretisi, Kutsal Kitap’ın geri kalanının mesajıyla ve İsa Mesih’in bilinen öğretileriyle tamamen tutarlı olmalıydı. Yeni gelen bir kitabın, daha önce kabul edilmiş olan peygamberlikleri veya elçisel öğretileriyle çelişmemesi gerekiyordu.
Yaygın Kabul: Kitabın, dönemin farklı coğrafyalardaki Kilise toplulukları tarafından yaygın olarak kabul görmesi, ibadetlerde okunması ve yaşamın rehberi olarak kullanılması gerekiyordu. Bu yaygın kabul, Kutsal Ruh’un farklı topluluklardaki imanlıları aynı metinlere yönlendirdiğinin bir işareti olarak görülüyordu.
Bu titiz süreç sonunda, Kilise yeni bir şey “yaratmadı”, aksine zaten Tanrı tarafından esinlenmiş olan ve imanlılar arasında otorite olarak kabul görmüş olan kitapları “tanımış” ve onaylamıştır.

3. Kanon Hakkındaki Yanlış Anlamalar
Kutsal Kitap’ın kanonunun oluşumu, modern çağda birçok efsane ve yanlış anlaşılmaya konu olmuştur. Bu yanlış anlamalar, genellikle sürecin karmaşık tarihini göz ardı ederek, kanonun tek bir toplantı veya tesadüfi bir olayla belirlendiğini iddia eder.

3.1. İznik Konsili ve Masa Sallama Efsanesi
En yaygın ve tamamen asılsız efsanelerden biri, İznik (Nikaia) Konsili’nde (M.S. 325) Kutsal Kitap’ın hangi kitaplardan oluşacağının belirlendiğidir. Efsaneye göre, konsilde masanın üzerine tüm kitaplar konulmuş ve masa sallanarak üzerine düşen kitapların kanon olarak kabul edildiği iddia edilir. Bu efsane tamamen asılsızdır ve bu tür bir olayın yaşandığına dair hiçbir tarihi kanıt yoktur.
İznik Konsili’nin asıl amacı, İmparator Konstantin tarafından, Hristiyanlık içindeki Arianizm (İsa’nın Tanrılığının reddedildiği) tartışmasını çözmekti. Konsil, inancın temel öğretisi olan Üçlü Birlik (Teslis) üzerine odaklanmış ve İznik İnanç Açıklaması’nı (Akidesini) yazmıştır. Konsilin gündeminde, Kutsal Kitap’ın kanonunu belirlemek gibi bir madde yer almamıştır.

3.2. Kanon Nasıl Oluştu?
Kanonun oluşumu, İznik Konsili’nde alınmış tek bir kararla değil, yüzyıllara yayılan organik bir süreçle gerçekleşmiştir. Elçilerin yazıları, ilk Kilise’nin kurulduğu andan itibaren okunuyor ve otorite olarak kabul görüyordu. M.S. 2. yüzyılın sonlarına gelindiğinde, dört İncil ve Pavlus’un mektupları gibi kitaplar, zaten Hristiyan toplulukları arasında yaygın olarak kullanılıyordu. Nihai liste, yani bugünkü 27 kitaptan oluşan Yeni Antlaşma kanonu, ancak M.S. 4. yüzyılın sonlarında, farklı toplulukların binlerce yıllık kullanım ve onay süreçleri sonucunda resmi olarak tanınmıştır. Bu tanıma, Kilise’nin kanonu “yaratması” değil, zaten Tanrı tarafından esinlenmiş olan kitapları “onaylaması” anlamına gelir.

4. Kutsal Kitap’ın Yapısı: 66 Kitaplık Bir Külliyat
Kutsal Kitap, sanılanın aksine tek bir yazar tarafından, tek bir zamanda yazılmış bir kitap değildir. O, yaklaşık 1500 yılı aşkın bir süre boyunca, onlarca farklı yazarın kaleme aldığı 66 farklı kitaptan oluşan, ilahi bir külliyattır. Bu kitaplar, iki ana bölüme ayrılır: Eski Antlaşma ve Yeni Antlaşma.

4.1. Eski Antlaşma (39 Kitap)
Eski Antlaşma, İsa Mesih’ten önce yazılan ve Tanrı’nın yaratılış, günah, İsrail halkıyla olan antlaşmaları ve Mesih’in gelişine dair peygamberliklerini anlatan 39 kitaptan oluşur. Bu kitaplar üç ana gruba ayrılabilir:
Tevrat (Yasa): Yaratılış, Çıkış, Levililer, Sayılar ve Yasa’nın Tekrarı olmak üzere beş kitaptan oluşur. Yaratılıştan Musa’nın ölümüne kadar olan dönemi kapsar ve Yahudi yasalarının temelini oluşturur.
Tarih Kitapları: İsrail halkının Kenan topraklarına yerleşmesinden sürgüne kadar olan tarihini anlatır. Yeşu, Hâkimler, Rut, Samuel, Krallar, Tarihler, Ezra, Nehemya ve Ester gibi kitapları içerir.
Hikmet ve Şiir Kitapları: Tanrı’nın bilgeliğini, insan yaşamının anlamını ve duygusal deneyimleri dile getirir. Eyüp, Mezmurlar, Özdeyişler, Vaiz ve Ezgiler Ezgisi bu gruba girer.
Peygamberlik Kitapları: İsrail halkının günahları hakkında uyarılar içeren ve Mesih’in gelişine dair peygamberlikler sunan kitaplardır. Yeşaya, Yeremya, Hezekiel, Daniel ve On İki Küçük Peygamberlik Kitabı (Hoşea’dan Malaki’ye) bu bölümdedir.

4.2. Yeni Antlaşma (27 Kitap)
Yeni Antlaşma, İsa Mesih’in doğuşu, yaşamı, ölümü, dirilişi ve göğe alınışının yanı sıra, ilk Hristiyan Kilisesi’nin oluşumu ve Mesih’in ikinci gelişine dair müjdeleri anlatan 27 kitaptan oluşur. Bu kitaplar da dört ana grupta incelenebilir:
Müjde bölümleri: Matta, Markos, Luka ve Yuhanna olmak üzere dört İncil, İsa Mesih’in yaşamını, öğretilerini, mucizelerini, ölümünü ve dirilişini farklı açılardan anlatır.
Elçilerin İşleri: Luka tarafından kaleme alınan bu kitap, İsa Mesih’in göğe alınışından sonra, Kutsal Ruh’un inişiyle ilk Kilise’nin nasıl kurulduğunu ve elçilerin iyi haberi nasıl yaydığını anlatır.
Mektuplar (Epistles): Çoğunlukla Elçi Pavlus tarafından, ilk Kilise topluluklarına yazılan mektuplardır. Romalılar’dan İbraniler’e kadar uzanan bu mektuplar, Hristiyan inancının temel öğretilerini, etiğini ve Kilise’nin düzenini açıklar.
Vahiy: Elçi Yuhanna tarafından yazılan bu son kitap, dünyanın sonu, Mesih’in ikinci gelişi ve Yeni Gök ve Yeni Yer’in kuruluşu hakkında sembolik peygamberlikler içerir.
Bu 66 kitabın bir araya gelmesi, Hristiyan inancının temelini oluşturan kusursuz ve eksiksiz bir külliyat oluşturur. Her bir kitap, Hristiyanlık inancının bütünsel hikayesinin bir parçasıdır.

Sonuç: Kutsal Kitap’ın Otoritesi ve Mirası
“Kutsal Yazılar Nasıl Yazıldı?” makalemiz boyunca, Kutsal Kitap’ın Tanrı’nın esinlemesiyle yazıldığını, bu sürecin bir dikte değil, O’nun insan yazarlar aracılığıyla ilahi mesajını aktardığı bir süreç olduğunu gördük. Ayrıca, Kutsal Kitap’ı oluşturan 66 kitabın kanonunun, İznik Konsili gibi tek bir olayla değil, yüzyıllara yayılan titiz bir “tanıma” süreciyle oluştuğunu anladık.
Kutsal Kitap, bir efsaneler veya masallar koleksiyonu değildir. O, insanlık tarihinin en önemli olaylarını ve Tanrı’nın kurtuluş planını anlatan, tarihsel olarak güvenilir ve teolojik olarak kusursuz bir belgedir. O, inananlar için bir yaşam rehberi, bir umut kaynağı ve Tanrı’nın karakterini anlama aracıdır.
Peygamberler, krallar, balıkçılar ve çobanlar gibi farklı geçmişlere sahip yazarlar tarafından yazılmış olmasına rağmen, Kutsal Kitap, baştan sona tutarlı ve tek bir mesajı, yani günahkâr insanlığa kurtuluş getiren İsa Mesih’in hikâyesini anlatır.
Bu nedenle, Kutsal Kitap sadece okunacak bir metin değil, yaşanacak bir gerçektir. Onun öğretileri, her imanlının yaşamını dönüştürür, ona bilgelik verir ve onu Mesih’e daha çok benzetir. Kutsal Kitap, nesiller boyu Hristiyan yaşamını şekillendirmiş ve sonsuza dek Tanrı’nın yaşayan ve etkin sözü olmaya devam edecektir.
Eğer bu müjde yüreğinize dokunduysa ve siz de Mesih’i yaşamınıza davet etmek istiyorsanız, basitçe şu duayı tekrarlayabilirsiniz:
“Sevgili İsa, günahkar olduğumu ve Sana ihtiyacım olduğunu kabul ediyorum. Günahlarıma tövbe ediyorum ve seni yaşamıma kabul ediyorum. Çarmıhta benim için öldüğüne ve dirildiğine inanıyorum. Lütfen yaşamıma gel, benim Rabbim ve Kurtarıcım ol. Senin adınla dua ediyorum. Amin.”

Eğer bu duayı ettiyseniz ya da daha fazla duymak isterseniz lütfen bize yazın: bilgi@kiliseturk.com

Kaynakça
Kutsal Kitap. (2008). Yeni Yaşam Yayınları.
Kutsal Yazı Esinlenmesi Nedir? Got Questions. (https://www.gotquestions.org/Tr/Kutsal-Kitap-esinlenmesi.html)
Kanon Nasıl Oluştu? The Gospel Coalition. (https://www.thegospelcoalition.org/essay/how-was-the-new-testament-canon-formed/)
İznik Konsili Hakkında Bilinmesi Gerekenler. Christianity Today. (https://www.christianitytoday.com/ct/2012/december-web-only/nicene-council-canon.html)
Kutsal Kitap’ın Yapısı. Bible Hub. (https://biblehub.com/)
Kutsal Yazılar. BibleStudyTools. (https://www.biblestudytools.com/dictionaries/bakers-evangelical-dictionary/holy-scriptures.html)